متخصص بیماری های داخلی


عضو انجمن متخصصین گوارش و کبد ایران

دکتر منصوره فریدنیا

کبد چرب

کبد چرب (به انگلیسیfatty liver)

در پزشکی حالتی برگشت‌پذیر از تجمع واکوئول‌های چربی در سلول‌های کبدی است که با التهاب کبد مشخص می‌شود.

این حالت ممکن است در افرادی که الکل مصرف می‌کنند ایجاد شود، ولی در ایران این بیماری علل دیگر دارد و «کبد چرب غیرالکلی» نامیده می‌شود. فرم غیرالکلی این بیماری در تعدادی از اختلالات بالینی مانند دیابت، چاقی و سوء تغذیه رخ می‌دهد.

وجود چربی در کبد طبیعی است، اما اگر این میزان از چربی بیش از ۵ تا ۱۰ درصد وزن کل کبد شود، فرد به بیماری کبد چرب دچار شده است.این بیماری نشانه ی خاصی ندارد اما بعد از رعایت نکردن و پیشروی این بیماری در کبد باعث سوءهاضمه شده و در نهایت منجر به سیروز کبدی وحتی مرگ انسان می شود.کبد چرب

علل کبد چرب

علت اصلی بروز کبد چرب ناشناخته‌ است، ولی تعدادی از اختلالات بالینی معین به عنوان علل زمینه‌ای شناخته شده‌اند. هفتاد درصد بیماران مبتلا به کبد چرب چاق هستند. دیابت و بالا بودن چربی‌های خون نیز از علل زمینه‌ای آن می باشند. عوامل مختلفی که باعث تغییر متابولیسم در بدن می‌شوند، شامل کاهش ناگهانی وزن، سوء تغذیه، تغذیه وریدی و گرسنگی طولانی مدت مانند گرفتن روزه نیز ممکن است باعث کبد چرب شوند.

انجام بعضی از جراحی‌های شکم شامل برداشتن کیسه صفرا، برداشتن قسمتی از روده یا معده، جراحی روی لوزالمعده و مصرف بعضی از داروهای خاص شامل هورمون استروژن، کورتون (استروئیدها، آمیودارون، تاموکسی فن، والپروات سدیم) نیز از علل زمینه ساز کبد چرب هستند . در کودکان اختلالات مادر زادی شامل سوء جذب چربی‌ها، سیستیک فیبروزیس وبیماری ویلسون با کبد چرب همراه هستند.

درمان کبد چرب:

بر اساس علت ایجاد بیماری متفاوت است . در کل هر درمانی که باعث افزایش سوخت و ساز چربی های بدن و کبد شود موثر است شامل ورزش و پیاده روی , پرهیز غذایی و استفاده از غذاهای کم کالری  و چربی سوز و نهایتا درمان دارویی. که همه این روش ها باید  باعث کاهش وزن و تنظیم  BMI بیمار شود .

در صورتی که کبد چرب  درمان نشود وپیشرفت نماید نهایتا باعث نارسایی کبد میشود .

قند خون (دیابت)

دیابت یا بیماری قند (Diabetes یا Diabetes Mellitus)

یک اختلال متابولیک (سوخت و سازی) در بدن است. در این بیماری توانایی تولید انسولین در بدن از بین می‌رود و یا بدن در برابر انسولین مقاوم شده و بنابراین انسولین تولیدی نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را انجام دهد. نقش اصلی انسولین پایین آوردن قند خون توسط مکانیزم‌های مختلفی است.

انواع دیابت :

دیابت دو نوع اصلی دارد. در دیابت نوع یک(DM1) تخریب سلولهای بتا در لوزالمعده منجر به نقص تولید انسولین می‌شود و

در نوع دو(DM2) مقاوت پیشرونده بدن به انسولین وجود دارد که در نهایت ممکن است به تخریب سلول‌های بتای پانکراس و نقص کامل تولید انسولین منجر شود.

در دیابت نوع دو مشخص است که عوامل ژنتیکی، چاقی و کم‌تحرکی نقش مهمی در ابتلای فرد دارند.

در دیابت، سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل گلوکز کاهش می‌یابد از این‌رو میزان قند خون افزایش یافته که به‌آن هایپرگلیسمی می‌گویند.

علایم دیابت : دیابت 1

پر خوری , پر نوشی , بی حسی و خواب رفتگی دست و پا  ,کاهش وزن, تاری دید, خستگی ,عدم بهبود زخم ها, عفونتهای مکرر و…

وقتی این افزایش قند در دراز مدت در بدن وجود داشته باشد عوارض میکروواسکولار دیابت یا تخریب رگ‌های بسیار ریز در بدن ایجاد می‌شوند که می‌توانند اعضای مختلف بدن همچون کلیه، چشم و اعصاب را درگیر کنند.

همچنین دیابت با افزایش ریسک بیماری‌های قلبی عروقی  ارتباط مستقیمی دارد؛وسیستم گوارش ,پوست ,ادراری تناسلی, اعصاب و روان , چشایی ,شنوایی , بینایی , ایمنی و… نیز از دیابت در امان نیستند.

 

لذا غربالگری و تشخیص زودرس این بیماری در افراد با ریسک بالا می‌تواند در پیشگیری از این عوارض مؤثر باشد .

چه افرادی در خطر ابتلا به دیابت هستند؟

1-افرادیکه در نسبت درجه یک خود مثل پدر و مادر یا خواهر و برادر سابقه ی ابتلا به دیابت وجود دارد.

2-افرادیکه فعالیت فیزیکی کمی دارند

3-کسانیکه دارای فشار خون مساوی یا بالای 140/90 میلی متر جیوه دارند

4-کسانیکه سطح تری گلیسرید بیشتر از 250 میلی گرم در ددیابتسی لیتر وHDL کلسترول کمتر از 35 میلی گرم در دسی لیتر

5-سابقه بیماری عروقی /

6-سندرم تخمدان پلی کیستیک /

7-سابقه دیابت حاملگی /

8-نوزاد با وزن بیشتر از 4 kg /

9-افرادیکه در آزمایشات خون متوجه قند مرزی هستند یعنی تست تحمل گلوکوز مختل دارند یا قند ناشتای 100-125 و قند راندوم 140-199 و یا Hb A 1C معادل 5.7-6.4 دارند.

نتیجه گیری:

لذا غربالگری و تشخیص زودرس این بیماری در,همه بزرگسالان بالای 45 سال و افراد زیر 45 سال با BMI >=25 که یک یا چند مورد از ریسک فاکتورهای بالا را دارند توصیه میشود .

تشخیص و همچنین غربالگری دیابت با انجام آزمایش قند خون میسر است.با تشخیص به موقع دیابت و درمان مناسب آن از عوارض احتمالی پیشگیری میشود.

سنگ صفراوی (سنگ کیسه صفرا)

سنگ کیسه صفرا(کوله لیتیاز) یعنی تشکیل سنگ در داخل کیسه صفرا. کیسه صفرا عضوی در بخش تحتانی کبد است که صفرای ترشح شده از کبد در آن تجمع یافته هنگام نیاز از طریق مجرای صفراوی مشترک (CBD) به روده کوچک ریخته می‌شود.سنگ صفرا

سنگ کیسه صفرا بسیاری اوقات هیچ علامتی ندارد که به درمان نیز نیاز ندارد.
سنگ کیسه صفرای علامت دار ممکن است موجب کوله‌سیستیت مزمن شود.

علائم بیماری به صورت کولیک صفراوی (درد مزمن به مدت ساعت‌ها در ربع فوقانی راست شکم که به پشت و شانه راست انتشار دارد) گاه همراه با تهوع و استفراغ است. گاهی درد به دنبال مصرف غذای چرب می‌باشد. ممکن است بیماری سال‌ها علائم سنگ کیسه صفرا را داشته باشد ولی وارد مرحله حادنشود.

 

سنگ کیسه صفرا در این افراد بیشتر دیده می‌شود:

خانم‌های میانسال (۵۰–۴۰ ساله)،

مصرف قرص‌های ضد حاملگی و استروژن،

چاقی، کاهش وزن سریع، gallstones_400

دیابت یا سیروز،

رژیم غذایی پرچرب و کم فیبر،

سابقه خانوادگی بیماری کیسه صفرا.

 

تشخیص سنگ صفراوی:

سونوگرافی و کولانژیوگرافی آندوسکوپیک پس رونده (ERCP) گاه در تشخیص مفید است.

 

درمان سنگ صفراوی:
کله سیستکتومی (برداشتن کیسه صفرا) معمولاً درمان انتخابی سنگ کیسه صفرا می‌باشد.

کله سیستکتومی با لاپاروسکوپ امروزه بهتر از کله سیستکتومی با جراحی باز است.

البته سایر روشها مانند مصرف اورسودوکسی کولیک برای حل کردن سنگ‌های صفراوی نیز ممکن است. باید این دارو به مدت دو سال مصرف شود و در برخی بیماران (به خصوص سنگ‌های کوچک کلسترولی)مؤثر می‌باشد.

در این بیماران همچنین رژیم کم چربی و مسکن تجویز می‌شود.

از درمانهای جدید سنگ کیسه صفرا در موارد غیر حاد تزریق مواد حلال از طریق پوست به کیسه صفرا و

نیز شکستن سنگ‌ها به کمک شوک امواج ارسالی از خارج از بدن (E.S.W)است.
در کوله سیستیت حاد درمان انتخابی جراحی فوری است.

خونریزی گوارشی

خون‌ریزی‌های دستگاه گوارش (GIB) به دو دسته با منشأ فوقانی و تحتانی تقسیم می‌شوند. خون ریزی‌هایی که در قسمت اثنی عشر به بالا رخ داده باشند، خون ریزی دستگاه گوارش فوقانی (UGIB) نامیده می‌شوند. اگر محل خونریزی از دوازدهه تا مقعد باشد خونریزی دستگاه گوارشی تحتانی (LGIB) گفته می‌شود.

 
*علایم خون ریزی گوارشی فوقانیزخم

۱.استفراغ خون روشن با موادی با زمینه قهوه‌ای که نشانه خون ریزی قسمت فوقانی دستگاه گوارش است.

۲. مدفوع قیری و بدبو، این نوع مدفوع که ملنا نام دارد بر وجود خون حداقل به مدت ۱۴ ساعت در دستگاه گوارش دلالت می‌کند. لذا اغلب بر خونریزی دستگاه گوارش فوقانی دلالت دارد.

۳. وجودخون قرمز روشن در مدفوع که این تظاهر بیشتر مربوط به خون ریزی قسمت تحتانی دستگاه گوارش است. اگر چه در خون ریزی‌های وسیع دستگاه گوارش فوقانی نیز چنین تظاهری می‌تواند وجود داشته باشد..

۴. خون ریزی مخفی گوارشی که در آزمایشات اختصاصی مربوط به مدفوع تشخیص داده می‌شود. این نوع خون ریزی بیشتر نشانه تومورهای دستگاه گوارشی است که معمولاً با علائمی نظیر کاهش وزن و کم خونی مزمن همراه‌است.

۵. علائم کم خونی مانند خستگی زودرس، سیاهی رفتن چشم، درد قفسه سینه یا تنگی نفس.

۶. شوک و افت فشار: از دست دادن شدید خون (بیش از یک لیتر خون در ۲۴ ساعت) ممکن است سبب بروز علائم شوک شود.

 
* علل خون ریزی گوارشی فوقانی

زخم‌های معده و دوازدهه (PU)، واریسهای گوارشی (عمدتاً در اثر مشکلات کبدی و افزایش فشار عروق مربوط به آن ایجاد می‌شوند)، آسیبهای مخاط معده (گاستریت اروزیو) و اثنی عشر (دئودنیت)، بیماریهای التهابی مری (ازوفاژیت) و بدخیمی‌ها.

مصرف داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی (مانند آسپرین و بروفن) و الکل نیز می‌تواند باعث خون ریزی گوارشی به خصوص در ناحیه معده شود.

*علل خونریزی های گوارشی تحتانی

هموروئید یا بواسیر – شقاق یا فیشر  – پولیپ های روده – دیورتیکولوز – کولیت های زخمی -انواع  سرطانهای روده و …

پانکراتیت(ورم لوزوالمعده)

التهاب پانکراس (لوزالمعده) را پانکراتیت می‌گویند.

پانکراس غده‌ای پهن، مسطح و بلند است که در پشت معده در قسمت فوقانی شکم قرار دارد. این غده آنزیم‌های مؤثر در هضم غذا و همچنین هورمون‌هایی را تولید می‌کند که بر نحوه تنظیم فرایندهای مربوط به قند (گلوکز) در بدن اثر می‌گذارند.
این بیماری به دو صورت حاد و مزمن بروز می‌یابد؛ در پانکراتیت حاد بیماری به یکباره فرد را درگیر می‌کند و چند روز طول می‌کشد، حال آن که پانکراتیت مزمن طی چندین سال بروز می‌یابد. موارد خفیف التهاب پانکراس بدون درمان برطرف می‌شود، اما موارد شدید عوارض خطرناکی را به دنبال دارد.

علائم پانکراتیت حاد

درد قسمت بالای شکم که در پشت بدن نیز منتشر می‌شود و با خوردن غذا، به ویژه غذاهاپانکراتیتی پرچرب، تشدید می‌شود.
ورم شکم همراه با درد
حالت تهوع و استفراغ
تب
افزایش ضربان قلب

 

علل پانکراتیت حاد
از شایعترین علل پانکراتیت مصرف الکل و سنگ کیسه صفرا است، که قریب به ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد راشامل میشود.

سایر علل ایجاد پانکراتیت شامل : تری گلیسرید بالا  – تروما یا ضربه های غیر نافذ شکمی – بدنبال برخی جراحی ها – مصرف برخی داروها  مثل :آزاتیوپرین , سولفونامیدها ,استروژن ها ,سدیم والپروئیک  و … عفونتهای ویروسی , سرطان پانکراس  و …

بیماریهای مقعد

سه بیماری شایع ناحیه مقعد

1- بواسیرهمورویید

بواسیر شایع ترین بیماری مقعد است. در حقیت، احتمالاً نیمی از افراد تا سن 50 سال، بواسیر را تجربه می‏کنند. بواسیر وریدهایی در ناحیه مقعدی است. به هر علتی فشار بیش از حد به پایین راست روده و ناحیه مقعدی وارد شود، به طور غیرطبیعی این وریدها متورم می‏شوند.
این فشار زیاد می‏تواند به علت زور ‏زدن برای دفع مدفوع، اکثرا در اثر اسهال مزمن و کمتر به علت یبوست، حاملگی،پیری یا علل دیگر باشد.
بواسیرهای خارجی به صورت توده نرم و متورم یا و توده سفت در اطراف ناحیه مقعدی ظاهر می‏شوند و بواسیرهایی داخلی در داخل کانال مقعدی ایجاد می‏شوند.
شایع ترین علایم بواسیر شامل خارش و خونریزی، بیرون زدگی و درد می‏باشند. خونریزی اغلب به دنبال دفع مدفوع اتفاق می‏افتد. بواسیر ممکن است افتادگی پیدا کند (به بیرون بلغزد) و از طریق مقعد بیرون بزند.

راههای پیشگیری از بواسیر شامل :
تغییرات عادات غذایی و نحوه زندگی به طور منظم بیرون روی را افزایش دهید و با خوردن آب فراوان و خوردن میوه‏ ها، سبزیجات، سبوس و حبوبات قوام مدفوع را نرم نگه دارید. تداوم نظم حرکات روده می‏تواند باعث بهبود یا جلوگیری از یبوست و زور ‏زدن شود.

2- مقعد خارش دارفیشر حاد
شایع ترین علت خارش معقد، بهداشت بد و نامناسب و یا افراط در بهداشت است.
سایر علل شامل بواسیر، انگل‏ها بویژه کرمک، عفونت‏های پوستی و واکنش‏های حساسیتی خاص می‏باشد (اما به آنها محدود نمی‏شود).
مصرف موادغذایی مانند قهوه، چای، نوشابه سیاه و مرکبات ممکن است با خارش ناحیه مقعد همراه شوند.
همچنین البسه تنگ و چسبان می‏توانند با خارش ناحیه مقعد همراه باشند.

 

3- شقاق مقعد

فیشرم
شقاق‏ها، پارگی‏های کوچک در کانال مقعدی هستند. این پارگی ها معمولاًً در طی عبور مدفوع سفت یا بزرگ بر روی بافت مقعدی ایجاد می‏شوند.
شقاق های مقعدی شایع بوده و معمولاً بدون درمان خاصی ترمیم مییابند. در بعضی از بیماران، وقتی که شقاق‏ها ترمیم نیابند این حالت مزمن می‏شود

علایم شقاق:
بیماران مبتلا، درد را در حین دفع مدفوع تجربه می‏کنند. درد ممکن است بعد از اتمام بیرون روی طول کشیده و تا بیرون روی بعدی فروکش نماید. سایر عوارض می‏توانند شامل خونریزی، خارش و ترشح باشند.

نکات خواندنی پزشکی

  تب خونريزي دهنده كريمه كنگو

تب2تب كريمه

 

 

 

 

 

علایم بیماری :

گلو  درد ,کوفتگی  ,ضعف, بدن درد ,سر درد, تهوع, استفراغ, دل درد ,بی اشتهایی ,بی قراری و افسردگی, خونریزی از اعضای مختلف بدن مثل :بینی, لثه, مجاری ادراری, روده , رحم و خونریزی از مخاط و محل های تزریق

راههای انتقال به انسان:

از طریق گزش کنه, نیش حشرات, تماس مستقیم با لاشه گوشت ,تماس با خون یا ترشحات مبتلایان ,تنفس در تماس با دام های آلوده ,از طریق له کردن کنه

راههای پیشگیری بیماری :

تهیه گوشت از محل های مطمین ,خودداری کشتار دام در محل های غیر مجاز, اجتناب از خوردن گوشت جگر خام و نیمه پخته . نگهداری جگر ,دل, قلوه به مدت 48 ساعت در یخچال و سپس استفاده از آن. جدا نگهداشتن جایگاه دام از محل زندگی ,خود داری از له کردن کنه با دست یا روی بدن دام, خود داری از تماس بدن با ترشحات و خون دام

آلرژی

آلرژی

آلرژی

آلرژی یا حساسیت (allergy واکنش افراطی سیستم ایمنی بدن نسبت به عوامل گوناگون است. کسانی که دچار حساسیت هستند، دارای دستگاه ایمنی فوق هوشیار هستند که نسبت به مواد ظاهراً بی ضرر موجود در محل زندگیشان، واکنشی بیش از حد معمول نشان می‌دهند.

نشانه‌های آلرژی را می‌توان به سه دسته خفیف، متوسط و حاد تقسیم نمود:

واکنش خفیف، شامل نشانه‌هایی است که یک ناحیه از بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد، مانند التهاب، خارش و آبریزش از چشم. علایم خفیف به بخش‌های دیگر بدن منتقل نمی‌شوند.
نشانه واکنش متوسط، در بخش‌های مختلف بدن منتشر می‌شوند و خارش چشم ممکن است به خارش گلو و تنگی نفس هم منجر شود.
عکس العمل حاد که آنافیلاکسی (anaphylaxis) نام دارد، نادر است و یک موقعیت خطرناک و از جمله مواردی است که درمیان فوریت‌های پزشکی قرار دارند. در چنین مواردی، آلرژی در تمام بدن منتشر می‌شود. این حالت ممکن است با مجموعه‌ای از حملات خارش چشم و صورت آغاز شود و در عرض چند دقیقه، به سرعت در تمام بدن پخش شود و علایم جدی‌تری چون درد معده، گرفتگی عضلات، تهوع و اسهال را به دنبال داشته و در عین حال درجه التهاب مجاری تنفسی و گوارشی به حدی برسد که تنفس و بلع بسیار مشکل شود.
آشفتگی ذهنی و سرگیجه نیز از جمله علایم حساسیت هستند زیرا مشکل آنافیلاکسی باعث کاهش شدید فشار خون نیز می‌شود.

عوامل حساسیت زای غذایی

  • مغزیات و آجیل (به ویژه بادم زمینی)
  • آلرژی

    آلرژی

    ماهی‌ها و صدف‌ها

  • لبنیات
  • تخم مرغ
  • فرآورده‌های سویا
  • گندم
  • برخی میوه‌ها (مانند موز و کیوی)
  • عوامل محیطی
  • کائوچو (لاتکس)
  • گرده افشانی
  • کپک
  • خزحیوانات
  • نیش زنبور
  • گرد و غبار
  • دود تنباکو -سیگار
  • آلودگی

آیا همه دارای نوعی آلرژی هستند؟

خیر. اکثر حساسیت‌ها، ارثی هستند و از والدین به فرزندان منتقل می‌شوند. اشخاص می‌توانند توانایی ابتلا به آلرژی را نیز ارث ببرند و در عین حال به هیچ ماده خاصی حساس نباشند و فقط نقش انتقال دهنده را بازی کنند. هنگامی که یکی از والدین به نوعی از حساسیت مبتلا باشد، شانس ابتلای فرزند او ۵۰٪ و اگر هردو آنها آلژیک باشند، این مقدار به ۷۵٪ می‌رسد.

درمان خارش‌های پوستی فصل بهار

برای درمان خارش و حساسیت‌های پوستی که در فصل بهار بیشتر می‌شود می‌توان از جوش‌شیرین، روغن نارگیل، آب لیمو و نعنای تازه استفاده کرد.کهیر یکی از بیماری‌های پوستی است که در حقیقت یک واکنش آلرژیک به مصرف برخی از مواد غذایی، داروهای شیمیایی، عطرها و بوها است که بدن نسبت به آن‌ها واکنش نشان می‌دهد. بروز کهیر بر پوست معمولا ظاهر نامناسبی را برای فرد ایجاد می‌کند که همراه با التهاب، قرمزی، درد و خارش است. درمانگران طب سنتی معتقدند برخی از گیاهان دارویی می‌توانند تا حد زیادی عوارض و نشانه‌های بروز این بیماری را در بدن کاهش دهند.

یکی از این گیاهان که می‌تواند میزان خارش و درد ناشی از ابتلا به کهیر را در بدن کاهش دهد مصرف نعنای تازه است. مصرف این گیاه به صورت تازه به همراه وعده‌های غذایی در کاهش میزان خارش و درد کهیر بسیار موثر است و حتی در بهبود عوارض ناشی از آن هم نقش دارد.

مصرف روغن نارگیل و آب لیمو نیز التهاب و خارش را کاهش می‌دهد. این مواد خاصیت ضد ویروسی و ضد قارچی دارند و از پوست در برابر عفونت‌ها محافظت می‌کنند.
مصرف آلوئه‌ورا و استفاده از ژل این گیاه نیز در بهبود خارش‌ها موثر است و همچنین استفاده از جوش‌شیرین برای رفع خارش پوستی توصیه می‌شود که با کمی آب باید مخلوط و روی پوست مالیده شود.